ManhKhi
05-09-2005, 02:50 PM
Thời xa xưa, có một câu chuyện được truyền tụng từ lãnh địa này đến lãnh địa khác rằng có một vị lãnh chúa tìm cách tống cổ con quạ làm tổ trên tháp chuông tòa lâu đài của mình. Nhiều lần ông rình bất ngờ tóm cổ con quạ nhưng không bao giờ thành công. Hễ ông cứ đến gần là quạ liền bay sang đậu ở ngọn cây gần đó, trong tầm nhìn đến tháp chuông và tổ quạ. Khi ông bỏ đi thì quạ lại bay trở về tổ
Vị chủ nhà lâu đài nổi cáu, vò đầu và nghĩ ra một cách. Ông cho gọi một tá điền đến cùng ông trèo lên tháp chuông. Một lát sau ông đi xuống một mình, để lại người tá điền ngồi rình bên tổ quạ, tay lăm lăm cây gậy chờ sẵn. Vậy mà con quạ không nhúc nhích gì. Nó chỉ trở về tổ khi người tá điền đã bỏ cuộc. Ông chủ lâu đài liền cho gọi 2 rồi tiếp đến 3 tá điền đến giúp sức. Cứ theo cách như trước mà làm, nhưng kết quả vẫn không thay đổi. Con quạ chỉ trở về tổ khi bọn người kia, khi thì 3, khi thì 4, tất cả đã ra đi. Lần cuối cùng có 5 người vào tháp, sau đó 4 người trở ra. Và lần con quạ bay trở về tổ này cũng là ... lần cuối, nó đã bị tóm gọn! Các bạn có biết vì sao không?
Ý nghĩa của câu chuyện dân gian này là: loài quạ chỉ biết đếm đến 4! Nhưng thật sự thì loài vật có khả năng đếm như con người hay không?
Phải đến năm 1904 mới có những nhà khoa học xem xét một cách nghiêm túc vấn đề khả năng cảm nhận số của một số loài vật qua chuyện con ngựa Hans ở Đức rất nổi tiếng vì có tài tính toán trời phú. Khi người huấn luyện hỏi nó 5 + 2 là bao nhiêu, nó dùng vó gõ 7 lần trên mặt đất. (trò này cũng thường gặp ở các tiết mục xiếc với chó và các con vật khác.) Gã Einstein 4 chân này đã chinh phục lòng tin của tất thảy các bác học trên thế giới. Họ đều cho rằng đây là hiện tượng đột biến khiến cho con ngựa ấy có tài năng đặc biệt.
Bốn năm sau, nhà tâm lý học Oskar Pfungst bắt tay nghiên cứu lại trường hợp con ngựa biết đếm. Ông khám phá ra ngay trò bịp. Việc chú ngựa Hans làm phép cộng chỉ đơn giản là nhìn chăm chăm vào chủ của mình. Hans cứ dùng vó gõ xuống đất cho đến khi ông chủ khẽ gật đầu ra hiệu dừng lại đúng lúc cho kết quả chính xác. Thực tình Hans là một con ngựa có tài ... nhìn chủ còn chủ của nó thì giờ ta không biết nên gọi là một tên bịp bợm hay là người huấn luyện thú giỏi.
Vậy là đi đời chuyện con ngựa giỏi đếm. Nhưng vấn đề đặt ra vẫn nguyên vẹn: làm sao để kiểm nghiệm được loài vật có biết đếm hay không? Trước hết phải xem "đếm" nghĩa là gì đã. Định nghĩa việc đếm tùy thuộc vào từng nhà nghiên cứu. Theo Jacques Vauclair, chuyên gia về trí khôn loài vật ở Phòng thí nghiệm khoa thần kinh nhận thức thuộc Trung tâm nghiên cứu khoa học quốc gia Marseille, đếm tức là liên kết hai khái niệm: khái niệm về số bản và khái niệm về số thứ tự. Số bản có ý nghĩa số lượng và giá trị. Bảy viên bi có số lượng lớn hơn 5 viên bi bởi vì bản số cao hơn. Tính thứ bậc tương ứng với số thứ tự, với khái niệm dãy: 1 đi trước 2, 2 đi trước 3, ... Chính khái niệm về giá trị và thứ bậc cho phép ta tính toán.
Sự cần thiết phải tính toán với những số lượng lớn chắc chắn đã thúc đẩy con người suy nghĩ nhiều về các chữ số. Trong việc này ngành thiên văn học có vai trò to lớn. Để điều khiển được các con số "thiên văn", những nhà thông thái Lưỡng Hà, Ấn Độ, May-a làm cho toán học phát triển nhanh. Còn loài vật thì đương nhiên không quan tâm đến việc sao Thổ quay nhanh hay chậm ra sao. Jacques Vauclair nói: "Ngược lại, nhiều loài vật phải xoay sở trong không gian và môi trường của mình. Chúng cần có khả năng nào đó về số nhưng chắc chắn không phải là cách đếm như chúng ta".
Nhà nghiên cứu người Mỹ Irène Pepperberg dạy cho chú vẹt xám Alex học nói, học cách trả lời cho câu hỏi: "Có bao nhiêu chìa khóa đặt trước mặt ?" Con chim ọ oẹ trả lời đúng hết. Hoan hô! Nhưng tài năng của nó không có gì là ghê gớm cả. Alex chỉ đơn giản dùng một thủ thuật mà ta gọi là "đánh giá bằng mắt nhìn" Để đếm cho đến 4 hay 5 vật đặt trước mắt mình, con người cũng như con vật kông cần đếm. Người hay vật chỉ liếc nhìn qua số lượng. (Học thuộc lòng và trả lời theo phản xạ.) Chỉ khi nào số lượng vượt quá 5 thì bắt buộc người ta đếm (chú ý rằng điều này phù hợp với câu chuyện con quạ kể trên kia). Người ta nhẩm đặt vào vật thứ nhất nhãn số 1, vật thứ hai nhãn đánh số 2, ... Tên của nhãn cuối cùng chính là số các vật.
Vị chủ nhà lâu đài nổi cáu, vò đầu và nghĩ ra một cách. Ông cho gọi một tá điền đến cùng ông trèo lên tháp chuông. Một lát sau ông đi xuống một mình, để lại người tá điền ngồi rình bên tổ quạ, tay lăm lăm cây gậy chờ sẵn. Vậy mà con quạ không nhúc nhích gì. Nó chỉ trở về tổ khi người tá điền đã bỏ cuộc. Ông chủ lâu đài liền cho gọi 2 rồi tiếp đến 3 tá điền đến giúp sức. Cứ theo cách như trước mà làm, nhưng kết quả vẫn không thay đổi. Con quạ chỉ trở về tổ khi bọn người kia, khi thì 3, khi thì 4, tất cả đã ra đi. Lần cuối cùng có 5 người vào tháp, sau đó 4 người trở ra. Và lần con quạ bay trở về tổ này cũng là ... lần cuối, nó đã bị tóm gọn! Các bạn có biết vì sao không?
Ý nghĩa của câu chuyện dân gian này là: loài quạ chỉ biết đếm đến 4! Nhưng thật sự thì loài vật có khả năng đếm như con người hay không?
Phải đến năm 1904 mới có những nhà khoa học xem xét một cách nghiêm túc vấn đề khả năng cảm nhận số của một số loài vật qua chuyện con ngựa Hans ở Đức rất nổi tiếng vì có tài tính toán trời phú. Khi người huấn luyện hỏi nó 5 + 2 là bao nhiêu, nó dùng vó gõ 7 lần trên mặt đất. (trò này cũng thường gặp ở các tiết mục xiếc với chó và các con vật khác.) Gã Einstein 4 chân này đã chinh phục lòng tin của tất thảy các bác học trên thế giới. Họ đều cho rằng đây là hiện tượng đột biến khiến cho con ngựa ấy có tài năng đặc biệt.
Bốn năm sau, nhà tâm lý học Oskar Pfungst bắt tay nghiên cứu lại trường hợp con ngựa biết đếm. Ông khám phá ra ngay trò bịp. Việc chú ngựa Hans làm phép cộng chỉ đơn giản là nhìn chăm chăm vào chủ của mình. Hans cứ dùng vó gõ xuống đất cho đến khi ông chủ khẽ gật đầu ra hiệu dừng lại đúng lúc cho kết quả chính xác. Thực tình Hans là một con ngựa có tài ... nhìn chủ còn chủ của nó thì giờ ta không biết nên gọi là một tên bịp bợm hay là người huấn luyện thú giỏi.
Vậy là đi đời chuyện con ngựa giỏi đếm. Nhưng vấn đề đặt ra vẫn nguyên vẹn: làm sao để kiểm nghiệm được loài vật có biết đếm hay không? Trước hết phải xem "đếm" nghĩa là gì đã. Định nghĩa việc đếm tùy thuộc vào từng nhà nghiên cứu. Theo Jacques Vauclair, chuyên gia về trí khôn loài vật ở Phòng thí nghiệm khoa thần kinh nhận thức thuộc Trung tâm nghiên cứu khoa học quốc gia Marseille, đếm tức là liên kết hai khái niệm: khái niệm về số bản và khái niệm về số thứ tự. Số bản có ý nghĩa số lượng và giá trị. Bảy viên bi có số lượng lớn hơn 5 viên bi bởi vì bản số cao hơn. Tính thứ bậc tương ứng với số thứ tự, với khái niệm dãy: 1 đi trước 2, 2 đi trước 3, ... Chính khái niệm về giá trị và thứ bậc cho phép ta tính toán.
Sự cần thiết phải tính toán với những số lượng lớn chắc chắn đã thúc đẩy con người suy nghĩ nhiều về các chữ số. Trong việc này ngành thiên văn học có vai trò to lớn. Để điều khiển được các con số "thiên văn", những nhà thông thái Lưỡng Hà, Ấn Độ, May-a làm cho toán học phát triển nhanh. Còn loài vật thì đương nhiên không quan tâm đến việc sao Thổ quay nhanh hay chậm ra sao. Jacques Vauclair nói: "Ngược lại, nhiều loài vật phải xoay sở trong không gian và môi trường của mình. Chúng cần có khả năng nào đó về số nhưng chắc chắn không phải là cách đếm như chúng ta".
Nhà nghiên cứu người Mỹ Irène Pepperberg dạy cho chú vẹt xám Alex học nói, học cách trả lời cho câu hỏi: "Có bao nhiêu chìa khóa đặt trước mặt ?" Con chim ọ oẹ trả lời đúng hết. Hoan hô! Nhưng tài năng của nó không có gì là ghê gớm cả. Alex chỉ đơn giản dùng một thủ thuật mà ta gọi là "đánh giá bằng mắt nhìn" Để đếm cho đến 4 hay 5 vật đặt trước mắt mình, con người cũng như con vật kông cần đếm. Người hay vật chỉ liếc nhìn qua số lượng. (Học thuộc lòng và trả lời theo phản xạ.) Chỉ khi nào số lượng vượt quá 5 thì bắt buộc người ta đếm (chú ý rằng điều này phù hợp với câu chuyện con quạ kể trên kia). Người ta nhẩm đặt vào vật thứ nhất nhãn số 1, vật thứ hai nhãn đánh số 2, ... Tên của nhãn cuối cùng chính là số các vật.